Theekoepels aan de Vecht: zien en gezien worden

De koopman Jan Jacobszoon Huydecoper en zijn zoon Joan zetten de trend met Goudestein. Jan Jacobszoon kocht aan het begin van de 17^e eeuw een boerderij in Maarssen, waarschijnlijk als geldbelegging. Joan bouwde die uit  tot het allereerste buitenhuis in deze streek. Goudestein is bewaard gebleven en is nu het gemeentehuis van Maarssen. Het voormalige koetshuis biedt onderdak aan het Nederlands Drogisterijmuseum en aan het Museum Maarssen; dat is dus te bezichtigen.

 

Als een projectontwikkelaar avant la lettre trok Joan Huydecoper andere Amsterdammers naar de streek. Hij verleidde familieleden en bekenden om soortgelijke huizen in de omgeving te bouwen. Steven de Clercq (voorzitter van de Stichting Venster op de Vecht) heeft zich verdiept in de geschiedenis van de buitens: “Het was hier een heel sociaal gebeuren. De mensen uit Amsterdam kenden elkaar en (geest)verwanten bouwden bij elkaar in de buurt. Zo had Maarssen gedurende een lange tijd een grote Joodse gemeenschap. In Utrecht mochten Joden wel handel drijven, maar niet wonen. Ze vestigden zich in Maarssen en hadden daar hun eigen voorzieningen. Er was bijvoorbeeld kosher voedsel te koop. Daarom was Maarssen ook aantrekkelijk voor Joodse kooplieden uit Amsterdam.”

 

Volgens Steven de Clercq wisten de architecten aanvankelijk nog niet zo goed raad met die vrijstaande buitenhuizen: “Ze waren in Amsterdam gewend om rijtjeshuizen te bouwen; uiteraard zonder ramen in de zijmuren. Daarom zie je dat de oudste buitens aan de zijkant blinde muren hebben.” Zelf woont hij ook in één van die oudste buitenhuizen en hij wijst op plek waar de architect bij de bouw de open haard heeft aangebracht: tegen de zijmuur. Voor een stadshuis zou dat inderdaad logisch zijn geweest.

 

 

Eén ding hebben al die verschillende buitenhuizen met elkaar gemeen: de eigenaars hadden geen sterk binding met de grond. Het was voor hun een vakantieverblijf dat zelden langer dan één generatie in de familie bleef. Weliswaar hadden ze een stuk grond van 1 of 1,5 hectare maar het waren doorgaans geen landgoederen zoals de adel die had.

 

In de hoogtijdagen telde de Vechtstreek zo’n 300 buitenplaatsen, aldus Steven de Clercq. Vanaf de 19^e eeuw trad door economische omstandigheden het verval in. Wanneer de eigenaren het onderhoud niet meer konden bekostigen, sneuvelden follies zoals de theekoepels het eerste. Daardoor zijn er in de loop van de tijd veel verdwenen. Zo’n 40 theekoepels bleven door de eeuwen heen overeind.

 

Spelevaren op de Vecht is een aangenaam tijdverdrijf voor een luie zonnige middag. Van een druk handelstraject is deze rivier sinds de gouden eeuw veranderd in een recreatieroute die door plezierboten in allerlei soorten en maten wordt bevaren.

 

Rederij Noord-West biedt een drie tot drieënhalf uur durende rondvaart aan. De boot vertrekt vanuit Loosdrecht, vaart via de Mijndense sluis de Vecht op (die ongeveer één meter hoger ligt), en gaat – afhankelijk van de tijd – meestal tot voorbij Nijenrode. Uiteraard wordt er onderweg uitleg gegeven over de bouwwerken op de oevers. Op de terugweg maakt de schipper nog een rondje over de Loosdrechtse plassen, die zijn ontstaan door het steken van veen voor de turfwinning.